ਕਾਹਦੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ !!!

ਸਾਲ 1994 ‘ਚ ਮੈਂ ਦਸਵੀਂ ਕਲਾਸ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਖੰਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਕੂਲ ਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਭਰ ‘ਚ ਆਰੀਆ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਇਕ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ 30 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਫੀਸ ਨਾ ਭਰਾਈ। ਉਂਝ ਕਲਾਸ ‘ਚ ਅਸੀਂ 35 ਕੁ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਸਾਂ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੂਰੀ ਜਮਾਤ ਦਾ ਨਾਂ ਕੱਟ ਦੇਣਾ ਏ। ਮੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਏ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਬਣਦੀ ਫੀਸ ਪੰਜ ਸੌ ਚਾਲੀ ਰੁਪਏ ਸਾਡੇ ਇਕ ਹੀ ਸਾਥੀ ਨੇ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕਹਿੰਦਾ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਊ। ਸਾਡਾ ਇਹ ਸਾਥੀ ਉਮਰ ‘ਚ ਵੀ ਸਾਰੀ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆਂ ਸੀ।

ਖੈਰ, ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੀਸ ਸਿਰਫ 18 ਰੁਪਏ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਏ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਨਰਸਰੀ ਦੀ ਦਾਖਲਾ ਫੀਸ ਵੀ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਹੈ! ਮੇਰਾ ਭਤੀਜਾ ਅਨਮੋਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਾਲੇ ਯੂ.ਕੇ.ਜੀ ‘ਚ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਫੀਸ ਮੇਰੀ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਫੀਸ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਮੇਰੇ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇਕ ਸਾਥੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ‘ਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਏ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਾਲੇ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪਿਆ ਦਾਨ (ਡੋਨੇਸ਼ਨ) ਵਜੋਂ ਮੰਗ ਰਹੇ ਨੇ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਰਾਸ਼ੀ ਘਟਾਉਣ ਬਾਰੇ ਕਹਾਂ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਸੀ ਉਸਨੇ 65 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਫੀਸ ਦਾ ਭਰਾ ਦਿੱਤਾ ਏ ਅਤੇ ਕਲਾਸਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ। ਹਾਲੇ ਉਸਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੈਸਟਰ ਏ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੈਸਟਰ ਹਾਲੇ ਹੋਰ ਪਏ ਨੇ। ਹੁਣ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾ ਲਓ!

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਏ.ਐਸ.ਕਾਲਜ, ਖੰਨਾ ‘ਚ ਬੀ.ਕਾਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਦਾਖਲਾ ਫੀਸ ਚੌਵੀ-ਪੰਚੀ ਸੌ ਰੁਪਏ ਸੀ , ਜਿਸ ‘ਚ ਸ਼ਾਇਦ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਫੀਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰੀਆ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦਾਖਲਾ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਫੀਸ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਕੁ ਸੌ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਦਾਖਲਾ ਫੀਸ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗੀ। ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਮੇਰੀ ਭੂਆ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ‘ਚ ਬੀ.ਸੀ.ਏ ‘ਚ ਦਾਖਲਾ ਕਰਾਕੇ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਫੜ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਏ ਕਿ ਫੀਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਭਰਾਈ ਏ ਕਾਲਜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ। ਸਧਾਰਣ ਨੌਕਰੀ-ਪੇਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਭਲਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ-ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਪੜ੍ਹਾ ਲਊ!

ਫੀਸਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾ, ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ‘ਚ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੇ ਨੇ। ਦਾਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਮੋਟੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਲੁਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਤਾਂ 100 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 500 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਲਈ ਜਾ ਰਹੀ ਐ। ਸਾਡੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਲੈਣ ਬਦਲੇ ਕਾਲਜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ 500 ਰੁਪਏ ਲੈ ਲਏ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਤੀਜਾ ਕਾਰਡ ਦੇਣ ਬਦਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜੇਬ ‘ਤੇ ‘ਡਾਕੇ’ ਮਾਰ ਰਹੇ ਨੇ। ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਂ ਕਾਲਜ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ!

ਮੇਰੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ‘ਮਹਿੰਗੀ ਡਿਗਰੀ’ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਰਹੀ ਐ। ਮੋਟੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਫੀਸ ਕੋਈ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲੈਣ ਲਈ ਦਫਤਰ ਆਈਆਂ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੌਣ ਸੀ। ਖੈਰ, ਜਿਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਉਹ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਨੇ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਫੀਸ ਐ ਇਕ ਲੱਖ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ।

ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਚਾਚਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਦੋ-ਦੋ ਵਾਰ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਭਰਕੇ ਹੁਣ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡੀ ਘਰ ਬੈਠੇ ਨੇ । ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਰੜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਏ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਐਮ.ਕਾਮ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵਿਚਾਲੇ ਹੀ ਛੱਡਕੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨਸੰਚਾਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ‘ਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਕਾਮ ਵਾਸਤੇ ਭਰਾਈ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫੀਸ ਐਵੇਂ ਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਾੜਿਓ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਓ ਜੇ ਕੋਈ ਮਾਪਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਏ!