'ਗੋਰੇ ਰੰਗ' ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ: ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਹੈਰਾਨਕੁੰਨ ਤੱਥ

ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤ ਵੀ ਅਛੂਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਇਸ ਬਾਬਤ ਤਨਜ਼ ਭਰੇ ਬਿਆਨ ਗੁਜਰਾਤ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਕਾਲੀ/ਕਣਕ-ਰੰਗੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਚਾਅ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਕ ਪੂਰਾ ਉਦਯੋਗ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਇਸ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਪੁਣਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

       ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ 75 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਬਾਦੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਬਾਦੀ ਵਿਚ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ (ਲਾਤਿਨ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼), ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਅਜਿਹੇ ਮੁਲਕ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ 10 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਲਾਤਿਨ ਅਮਰੀਕੀ (ਮੈਕਸੀਕੋ, ਕੋਲੰਬੀਆ, ਐਕੁਆਡੋਰ, ਕਿਊਬਾ, ਹੋਂਡਰਸ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਕਾਲੀ/ਕਣਕ-ਰੰਗੀ  ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ, ਲੋਸ਼ਨ, ਬਲੀਚ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਅਤੇ ਫੇਸਵਾਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬਜ਼ਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

       ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਬੰਧੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ 'ਗਲੋਬਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਨਾਲਿਸਟਸ' ਦੀ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਾਲ 2020 ਤੱਕ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਜ਼ਾਰ ਤਕਰੀਬਨ  1,48,800 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (23 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਵੇਗਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਮੀਂ ਕੰਪਨੀ 'ਨੀਲਸਨ' ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਲੋਕ ਸਾਲਾਨਾ 2890 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੀਆਂ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਸ਼ਨ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਕਮ ਹਰ ਸਾਲ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਏਸੇ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2012 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ 233 ਟਨ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦੇ ਸਨ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਇਕ ਖਬਰ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਓਨੀਆਂ ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਟਿਊਬਾਂ ਖਰੀਦ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

       ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1975 ਵਿਚ ਓਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲੀਵਰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ 'ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ' ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਇਸ ਕ੍ਰੀਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰ ਬਨਸਪਤੀ ਘਿਓ ਸਾਡੇ ਲਈ 'ਡਾਲਡਾ' ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ 'ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ' ਹਨ। ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਹ ਕ੍ਰੀਮ ਹਰ ਸਾਲ 2000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰੀਬ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਮਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਬਰੂਨੀ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

       ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰੋਕਟਰ ਐਂਡ ਗੈਬਲ, ਰੈਵਲੋਨ, ਗਾਰਨੀਅਰ, ਨੀਵਿਆ ਅਤੇ ਇਮਾਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਰੰਗ ਗੋਰਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਤੇ ਲੋਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਰਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।   2005 ਤੱਕ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਸਿਰਫ 'ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ' ਕ੍ਰੀਮ ਹੀ ਵਰਤਦੇ  ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕ੍ਰੀਮ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 2005 ਵਿਚ ਇਮਾਮੀ ਨੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 'ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਹੈਂਡਸਮ' ਕ੍ਰੀਮ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।

       2014 ਵਿਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਇਨਵਾਰਿਨਮੈਂਟ (ਵਾਤਾਵਰਣ) ਦੀ ਇਕ ਖੋਜ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ 'ਚ ਪਾਰਾ (ਮਰਕਰੀ) ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2014 ਵਿਚ ਹੀ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟੈਂਡਰਜ਼ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ 'ਤੇ ਬੈਨ ਲਾਉਣ ਸਬੰਧੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ 'ਹੀਣਭਾਵਨਾ' ਵੱਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ। ਉਂਝ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਖੋਜ ਜਾਂ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਕਾਲੇ/ਕਣਕ-ਰੰਗੀ ਲੋਕ ਗੋਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

       ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲਵਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਘਾਨਾ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਉੱਤੇ ਬੈਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ 'ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਿਊਨਨ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਰੋਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ 1980 ਤੋਂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੀਨੀਆ ਅਤੇ ਗੈਬੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ 'ਤੇ ਬੈਨ ਹੈ। 'ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਿਊਨਨ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਜਪਾਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਪਾਰਾ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਿਊਨਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਿਊਨਨ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਕੈਮੀਕਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੋਟੋਆਂ ਡਿਵੈਲਪ/ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਬਣਿਆਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

       ਅਫਰੀਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਸਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹਨ। ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਬੈਨ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਘਾਨਾ ਵਿਚ 30 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਚ ਇਹੀ ਦਰ 77 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਉੱਧਰ ਟੌਂਗੋ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਸੈਨੇਗਲ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 59, 35, 27 ਅਤੇ 25 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਜਿੱਥੇ 77 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚਾਹਤ ਲਈ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਅਗਬਾਨੀ ਡਾਰੇਗੋ ਨੂੰ 16 ਨਵੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਗੋਰਾ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਸੁੰਦਰੀ ਹੈ।

       ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚਾਹਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ, ਲੋਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਫੇਸਵਾਸ਼ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਜੂਨ 2013 ਵਿਚ ਕਰੋਏਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਮਾਰੀਆ ਕਿਊਰੀ-ਸਕਲੋਡਵਸਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਅਲੈਕਸੈਂਡਰਾ ਕਿਊਕ ਵੱਲੋਂ '21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਿਊਟੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰੁਝਾਨ' ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇਕ ਪਰਚਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਅਲੈਕਸੈਂਡਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਿਊਟੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੰਡੀ ਵੱਜੋਂ ਬਰਿੱਕ (ਬੀ.ਆਰ.ਆਈ.ਸੀ) ਦੇਸ਼ ਯਾਨੀ ਕਿ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਰੂਸ, ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਮਤਲਬ ਕਿ 25 ਫੀਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਬੰਧੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਖਪਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਬਰਿਕੱਸ' ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।

       ਅਲੈਕਸੈਂਡਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਹੜੇ ਬਾਕੀ ਮੁਲਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਬੰਧੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਬੰਧੀ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਕਿਨ ਕੇਅਰ, ਹੇਅਰ ਕੇਅਰ, ਕਲਰ ਅਤੇ ਇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਸਕਿਨ ਕੇਅਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਲੈਕਸੈਂਡਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੋ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 80 ਫੀਸਦੀ ਕ੍ਰੀਮਾਂ 'ਚ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

       ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚਾਹਤ ਰੱਖਣ ਪਿਛਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਣ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਣ ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗੋਰਿਆਂ (ਬਰਤਾਨੀਆ) ਵੱਲੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੇ/ਕਣਕ-ਰੰਗੀ ਰੰਗ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਹੀਣਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਕਣਕਵੰਨੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ, ਲੋਸ਼ਨਾਂ ਜਾਂ ਫੇਸਵਾਸ਼ ਸਬੰਧੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਨੂੰ 'ਉੱਤਮ' ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮੀ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

       ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ, ਲੋਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਫੇਸਵਾਸ਼ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ, ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ, ਨੇਹਾ ਧੂਪੀਆ, ਸ਼ਰਧਾ ਕਪੂਰ, ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ, ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ, ਆਸਿਨ, ਸ਼੍ਰੇਆ ਸਰਨ, ਦੀਆ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਪ੍ਰੀਟੀ ਜ਼ਿੰਟਾ, ਵਿਦਿਆ ਬਾਲਨ, ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ, ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ, ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਜੇਨੇਲੀਆ ਡਿਸੂਜ਼ਾ ਦੇਸ਼ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੂਕੋਣ ਵਰਗੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ, ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ, ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਰਿਤਿਕ ਰੌਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੌਨ ਅਬਰਾਹਿਮ ਵਰਗੇ ਅਦਾਕਾਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

       ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਨੇ ਕਣਕਵੰਨੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਕ੍ਰੀਮ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਾਫੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 4 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਨਿੰਦਾ ਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰੇਗਾ? ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੰਸਥਾ 'ਅਮਰੀਕਨ ਅਪਰੇਜ਼ਲ' ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਲਾਨਾ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (650 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤਕਰੀਬਨ) ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਰਾਈਜ਼ ਆਫ ਦਾ ਮਿਲੇਨੀਅਮ:ਇੰਡੀਆਜ਼ ਮੋਸਟ ਵੈਲੂਏਬਲ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਟੀ ਬਰਾਂਡ' ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਦੀ ਬਰਾਂਡ ਵੈਲਿਊ 679 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ।   

       ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਰੰਗ ਦਾ ਭੇਦਭਾਵ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਖਿਲਾਫ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਚ ਇਕ ਕੋਰੀਆਈ ਕ੍ਰੀਮ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣੀ ਪਈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਕਣਕਵੰਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਨਾਲ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ 'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਗੋਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?' ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਨੀਵਿਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਇਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ ਜਿਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ 'ਚਿੱਟਾ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।'

       ਕਣਕਵੰਨੇ ਰੰਗ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ ਨੇ 'ਡਾਰਕ ਇਜ਼ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ' ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਰੰਗ ਦੀ ਮੋਹਤਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਗਣਾ ਰਣਾਓਤ ਨੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਇਕ ਕ੍ਰੀਮ ਵਾਲਾ ਇਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਭਰਮ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਬਦਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ, ਸਵਰਾ ਭਾਸਕਰ, ਰਣਦੀਪ ਹੁੱਡਾ ਅਤੇ ਕਾਲਕੀ ਕੋਚਲਿਨ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਭੈ ਦਿਓਲ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਵੇਚਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

       ਦਰਅਸਲ ਇਕ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦਾ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ 'ਮੇਲੈਨਿਨ' ਅਤੇ ਦੂਜਾ 'ਨੀਲੇ-ਚਿੱਟੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ' ਦਾ ਬਣਨਾ। ਮੇਲੈਨਿਨ ਦੇ ਬਣਨ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਗੂੜੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਨੀਲੇ-ਚਿੱਟੇ ਟਿਸ਼ੂ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਅਲਟਰਾ ਵਾਇਲਟ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨਜ਼ (ਯੂ.ਵੀ ਕਿਰਨਾਂ) ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਕੌਂਗੋ, ਯੂਗਾਂਡਾ, ਕੀਨੀਆ, ਸੋਮਾਲੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਐਕੁਆਡੋਰ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨਜ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਕਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਡੈਨਮਾਰਕ, ਰੂਸ, ਕੈਨੇਡਾ, ਚਿੱਲੀ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਾਰਵੇ ਆਦਿ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

       ਇਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ, ਲੋਸ਼ਨਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਗੋਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕ੍ਰੀਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲੇ ਤੋਂ ਗੋਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਾਂ, ਏਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਾਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

       ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨਾਮੀਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪ੍ਰੋਕਟਰ ਐਂਡ ਗੈਬਲ ਅਤੇ ਰੈਵਲੋਨ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਗਾਰਨੀਅਰ ਦਾ ਫਰਾਂਸ, ਨੀਵੀਆ ਦਾ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਲੀਵਰ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਵੱਸੋਂ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਾਹਰਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਉਹ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ ਜੋ ਕਾਲੇ/ਕਣਕ-ਰੰਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਮਾਮੀ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਕੁ ਭਾਰਤੀ ਬਰਾਂਡ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੰਗ ਗੋਰਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰੀਮਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਸਾਲ 2016 ਵਿਚ ਇਮਾਮੀ ਦਾ ਮਾਲੀਆ 12000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ।

ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜਗਦਿਓ